اطلاعات و مشخصات هیدرولیکی سیستم باید در زمان سرویس بررسی شود و هرگونه تغییر در شبکه با طراحی و محاسبات سیستم تطبیق داده شود
باید برای پیشگیری از ایجاد حریق و در صورت ایجاد آن برای جلوگیری از پیشرفت و ادامه سوختن آماده بود. برای دست یابی به این امر، نگهداری و تعمیرات سیستم های اطفا حریق در ساختمان های مختلف ضروریست. همگی با سه عامل ایجاد حریق یعنی حرارت، ماده قابل سوختن و اکسیژن آشنا هستیم و می دانیم که تا زمانی که این سه عامل در کنار هم قرار گیرند احتمال حریق و تداوم آن وجود خواهد داشت.
برای خرید تجهیزات آتش نشانی، تجهیزات اعلام حریق، تجهیزات اطفا حریق، تجهیزات ایمنی و همچنین شارژ کپسول بر روی لینک های مورد نظر کلیک کنید.
ولی مهم تر از آن آمادگی سیستم های آتش نشانی در زمان حریق و انجام وظایف محوله ی آنها در بزنگاه خطر می باشد. بنابراین پس از اجرای صحیح این سیستم ها نگهداری و تعمیرات دوره ای آنها، رسیدگی دوره ای به تجهیزات فاسد شدنی و آماده به کار بودن آنها از اهمیت بالای برخوردار می باشد.
شرکت همیار انرژی با در اختیار داشتن کارشناسان و تکنسین های ماهر در زمینه نگهداری سیستم های اعلام و اطفا حریق آتش نشانی توانسته است علاوه بر ارائه خدمات مناسب و حرفه ای در این زمینه به رضایتمندی عالی از مشتریان خود دست یابد.
نگهداری و تعمیرات سیستم اطفا حریق چیست و چرا اهمیت دارد؟
نگهداری و تعمیرات سیستم اطفا حریق مجموعه‌ای از بازرسی‌ها، تست‌ها، سرویس‌های دوره‌ای و اقدامات اصلاحی است که با هدف حفظ آمادگی تجهیزات و اطمینان از عملکرد صحیح آنها در زمان حریق انجام می‌شود. در سیستم‌های اطفای حریق مبتنی بر آب، بازرسی و نگهداری اجزایی مانند اسپرینکلرها، شبکه لوله‌کشی، شیرها، تجهیزات هشداردهنده و منابع تأمین آب اهمیت ویژه‌ای دارد. استاندارد NFPA 25 نیز به بازرسی، تست و نگهداری سیستم‌های حفاظت حریق مبتنی بر آب می‌پردازد.
همانطور که می‌دانید، نگهداری و تعمیرات (maintenance)، به مجموعه فعالیت ها و اقداماتی که به منظور آماده به کارنگهداشتن تجهیزات در سطح قابل قبول از نظر عملیاتی (نگهداری) و یا بازگرداندن تجهیزات معیوب به چرخه استفاده و بهره برداری، اطلاق می شود و نتیجه مورد انتظار از این اقدامات، ایجاد آمادگی، حفظ قابلیت عملیاتی، تداوم و استمرار عملیاتی تجهیزات برای شرایط تعریف شده خواهد بود.
استانداردNFPA25 Standard for Inspection ,Testing and Maintenance of Water-Based fire protection systems به طور کامل به نحوه بازرسی، تست، نگهداری و تعمیرات این تجهیزات پرداخته و تمامی اقدامات لازم برای مهیا نمودن و حفظ سیستم در همان شرایط و سطح عملکردی طراحی شده را، تشریح می‌نماید.
در سیستم لوله تر (wet pipe sprinkler system) اسپرینکلرها به شبکه لوله کشی محتوی آب متصل هستند و به محض فعال شدن اسپرینکلر، آب فوراً تخلیه می‌شود. از امتیازات این سیستم می توان به سرعت بالا و هزینه های پایین نصب، نگهداری و تعمیرات اشاره کرد.
در اکثر مناطقی که خطر یخ زدگی آب وجود ندارد، سیستم تر اولین انتخاب طراحان خواهد بود. اطمینان از صحت عملکردی و حفظ شرایط مطلوب این سیستم اطفا حریق تنها با انجام یک پروسه صحیح نگهداری و تعمیرات موثر بدست خواهد آمد.
مهم‌ترین بخش‌های بازرسی و نگهداری سیستم اطفا حریق
برای آشنایی دقیق‌تر با ساختار شبکه، اجزایی مانند اسپرینکلرها، شیرها، تجهیزات هشدار و متعلقات سیستم باید به‌صورت یک مجموعه بررسی شوند؛ در مطلب [تجهیزات و اجزای سیستم اسپرینکلر] این بخش‌ها به‌طور کامل معرفی شده‌اند.
اسپرینکلرها:
(Sprinklers)اسپرینکلرها می بایست سالیانه مورد بازدید قرار گرفته و عاری از هرگونه خوردگی (زنگ زدگی)، رنگ، مواد خارجی و صدمه فیزیکی بوده و متناسب با نوع آنها (e.g. upright , pendant or sidewall) به طور صحیح نصب شده باشند.
در صورتی که دارای هر یک مشکلات فوق باشند، حتماً باید تعویض و یا اصلاح وضعیت شوند و هرگونه انسداد و گرفتگی مسیر پاشش آن نیز برطرف شود.
درخصوص سرویس و نگهداری قطعات یدکی و موجودی انبار نیز موارد ذیل بایستی سالیانه کنترل گردد:
- متناسب بودن تعداد و نوع اسپرینکلرها.
- آچارهای مخصوص آچارکشی انواع اسپرینکلرهای به کار رفته در سیستم.
لوله ها و اتصالات
(Pipe &Fittings) لوله ها و اتصالات بکار رفته باید هر سال کنترل شده و در وضعیت مطلوبی باشند. عاری از هرگونه آسیب مکانیکی، نشتی، خوردگی و ناهم راستایی (عدم انطباق) بوده و هیچ گونه بار خارجی بر آنها وارد نگردد.
بست ها و آویزها
(Hangers and Seismic Braces) جنس و سایز لوله، نوع مصالح ساختمان، احتمال وقوع زلزله و…… از عواملی هستند که در انتخاب نوع بست ها و فاصله بین آنها تاثیر می‌گذارند. در فرایند بازرسی باید توجه داشت که هیچکدام از نگهدارنده ها نباید آسیب فیزیکی ببینند و یا شل باشند. در صورت صدمه و یا لقی اقدام لازم، تعویض یا بستن مجدد آنهاست.
گیج ها
(Gauges) تمامی فشارسنج ها بایستی ماهیانه بازدید شده تا وضعیت مناسب خود را حفظ و فشار تغذیه آب از شبکه را به طور دقیق نشان دهند.
سازه
(Buildings) سالانه و پیش از شروع فصل سرما می بایست تمام بخش های ساختمانی که در آن سیستم اطفا اسپرینکلر تعبیه شده، اعم از پنجره های دیواری و سقفی، درها، سیستم تهویه، منافذ و… بازرسی شوند تا آب موجود در سیستم اسپرینکلر تر، منجمد نگردیده و میزان گرمایش (انرژی) مورد نیاز برای ایجاد دمای حداقل ⁰c 4.4 مهیا باشد.
تجهیزات هشداردهنده
(Alarm Devices) این تجهیزات از جمله: زنگ اخبارهای مکانیکی و پرشر سوئیچ و ….. می بایست هر سه ماه یکبار بازدید و صحت آنها بدون هرگونه آسیب فیزیکی تأیید شود.
هیدرولیک سیستم
اطلاعات و مشخصات هیدرولیکی سیستم باید در زمان سرویس بررسی شود و هرگونه تغییر در شبکه با طراحی و محاسبات سیستم تطبیق داده شود (Hydraulic nameplate) هرسه ماه یکبار چک گردد.
اتصالات آتش نشانی
اتصالات و شیرهای کنترلی باید در برنامه نگهداری دوره‌ای از نظر سلامت، دسترسی، نشتی، خوردگی و عملکرد صحیح بررسی شوند (Hose Connections) براساس استاندارد سالیانه مورد بازدید و کنترل قرار گیرند.
شیرهای کنترل
(Control valves)لازم به ذکر است، حداقل یک شیر کنترل فهرست شده می بایست بر روی هر سیستم اسپرینکلر نصب شود. مگر آنکه لوله تغذیه کننده سیستم اسپرینکلر و شبکه آب فایرباکس آتش نشانی (سیستم های متشکل از شبکه لوله کشی و اتصالات مربوط به شیلنگ های آتش نشانی که برای اطفا دستی به کار می روند) مشترک باشد.
آنگاه برای هر طبقه نیز یک شیر کنترل نصب گردد تا هنگام تعمیرات سیستم اسپرینکلر، خللی در عملکرد شبکه آب آتش نشانی وارد نشود. شیرهای فوق از جمله شیرهای پروانه ای و …. به صورت هفتگی و ماهیانه باید چک شوند.
تست اسپرینکلرها:
اسپرینکلرهای مرغوب در صورت عدم وارد شدن صدمه احتمالی فیزیکی و … تا 50 سال به خوبی کار خواهند کرد و نیاز به تست ندارند. ولیکن بعد از آن می بایست جایگزین و یا تست گردند.
در حالت دوم به صورت تصادفی از نواحی گوناگون، تعداد مشخصی به عنوان نمونه انتخاب و به یک آزمایشگاه دارای صلاحیت در حوزه کنترل صحت عملکرد و تست این تجهیزات ارسال می گردد. پس از تأیید.
قابلیت استفاده خواهند داشت و بعد از آن هر 10 سال یکبار این فرایند تکرار می شود. در صورتی که از زمان ساخت اسپرینکلر 75 سال گذشته باشد، فاصله هر کنترل به 5 سال یکبار تقلیل خواهد یافت.
گیج ها :
فشارسنج‌ها باید در برنامه بازرسی دوره‌ای سیستم بررسی شوند تا خوانایی، سلامت ظاهری و نمایش صحیح فشار شبکه تأیید شود. دوره بازرسی و کالیبراسیون باید براساس الزامات استاندارد پروژه و دستورالعمل سازنده تعیین شود.
تجهیزات هشداردهنده :
تجهیزات هشداردهنده و سوئیچ‌های مرتبط باید علاوه بر بررسی ظاهری، به‌صورت دوره‌ای از نظر عملکرد صحیح نیز تست شوند
اتصالات آتش نشانی:
پس از گذشت 5 سال از زمان نصب، این تجهیزات باید مورد سرویس تست قرار گیرند و درصورت تأیید پس از آن، هر 3 سال این امر اتفاق بیفتد.
تعمیرات سیستم اطفا حریق و اسپرینکلرها
در بخش تعمیرات سیستم های اطفا حریق موارد ذیل صورت می پذیرد:
نکات مهم در تعمیر و تعویض اسپرینکلرها
در زمان تعمیر یا نوسازی سیستم اسپرینکلر، تجهیزات جایگزین باید از نظر نوع اسپرینکلر، ضریب K، دمای عملکرد، نوع پاشش، جهت نصب و سایر مشخصات فنی با طراحی سیستم و الزامات پروژه سازگار باشند. استفاده از قطعات نامتناسب می‌تواند عملکرد شبکه را تحت تأثیر قرار دهد؛ بنابراین پیش از تعویض هر جزء، مشخصات فنی سیستم و دستورالعمل سازنده باید بررسی شود.
- نوع اسپرینکلر
- سایز اوریفیس و ضریب k
- نرخ دما
- پوشش اسپرینکلر (در صورت داشتن)
- نوع پاشش (upright,pendant,sidewall)
- ملزومات طراحی
در جعبه ای مخصوص می بایست تعدادی اسپرینکلر یدکی متناسب با انواعی که در سیستم به کار رفته است، نگهداری شود. محل استقرار جعبه فوق در معرض رطوبت، گردوغبار، خوردگی و یا دمای بیش از 38 درجه سانتیگراد نباشد.
به هیچ عنوان نباید از اسپرینکلرهای دارای پوشش یا رنگ یا هرگونه تزیین اضافی و غیراستاندارد استفاده نمود. وضعیت تعداد اسپرینکلرهای یدکی که بایستی در محل انبار و موجود باشد به قرار زیر است:
- در سیستم های دارای تعداد اسپرینکلر کمتر از 300 عدد، حداقل 6 اسپرینکلر
- در سیستم های دارای 300 تا 1000 اسپرینکلر، حداقل 12 عدد
- در سیستم های دارای بیش از 1000 اسپرینکلر، حداقل 24 عدد
تعداد و نوع اسپرینکلرهای یدکی باید متناسب با تعداد، مدل و مشخصات اسپرینکلرهای نصب‌شده در پروژه و براساس الزامات استاندارد و دستورالعمل طراحی سیستم تعیین شود. همچنین آچار مناسب هر نوع اسپرینکلر باید برای سرویس و تعویض تجهیزات در دسترس باشد.
آچار اسپرینکلر
در اجرای فرایند تعمیرات، یکی از ابزارهای مهم و موردنیاز آچار اسپرینکلر می باشد. باید برای هریک از انواع اسپرینکلرهای نصب شده در سیستم، می بایست یک آچار مخصوص آن در جعبه نگهداری قطعات یدکی وجود داشته باشد تا در زمان مونتاژ و دمونتاژ کردن اسپرینکلرها و آچارکشی، از آن استفاده شود.
تست تأییدیه نصب
در مواقعی که انجام فعالیت های بازسازی و تعمیرات اجزا و تجهیزات سیستم اطفا حریق اسپرینکلر، منجر به ایجاد تأثیر بر روی بیش از 20 عدد از اسپرینکلرها باشد، نصب و راه اندازی تمامی المان های فوق بایستی برطبق استاندارد (NFPA13) انجام پذیرد.
اتصالات آتش نشانی
پس از هر بار استفاده از این تجهیزات، تمامی رابط ها می بایست قبل از بکارگیری مجدد در سیستم، تخلیه، تمیز و کاملاً خشک شوند. تجهیزاتی که موفق به اخذ تأییدیه در مراحل بازرسی و تست نمی شوند، بایست مجدداً تعمیر، تست و یا جایگزین شوند.
نوع و وضعیت اتصالات نیز در عملکرد صحیح شبکه اهمیت دارد؛ برای آشنایی با انواع و کاربرد این تجهیزات می‌توانید راهنمای [اتصالات آتش نشانی] را مطالعه کنید.
شیرآلات
این تجهیزات یکی از کلیدی ترین اجزاء مورد استفاده هستند که می بایست سالانه و یا هر زمان که مورد نیاز است تعمیر و نگهداری شوند و همچنین بعضاً المان های داخلی آنها مورد بازدید قرار گیرند.
آب‌گیری و راه‌اندازی مجدد سیستم پس از تعمیرات
پس از پایان تعمیرات، شبکه باید مطابق مشخصات طراحی پروژه مجدداً آماده‌به‌کار شود. پیش از بهره‌برداری مجدد، وضعیت شیرها، فشار شبکه، نشتی احتمالی، تجهیزات هشدار و بخش‌های تعمیرشده بررسی شده و در صورت نیاز تست‌های لازم انجام شود.
جمع‌بندی نگهداری و تعمیرات سیستم اطفا حریق
در این اینجا، اندکی به نحوه بازرسی، تست و انجام تعمیرات سیستم های اطفا حریق آبی (WET SYSTEM) بر اساس استانداردهای مورد تأیید، پرداختیم. همچنین طرح کلی و اهمیت یک برنامه منسجم و صحیح در این حوزه به منظور افزایش راندمان سیستم ها مشخص شد.
نگهداری و تعمیرات سیستم اطفا حریق فقط به رفع خرابی تجهیزات محدود نمی‌شود؛ بازرسی، تست، سرویس دوره‌ای و اصلاح مشکلات باید به‌صورت یک برنامه منظم انجام شود تا سیستم در شرایط اضطراری عملکرد مورد انتظار را داشته باشد. اسپرینکلرها، لوله‌ها، شیرها، گیج‌ها، تجهیزات هشداردهنده و سایر اجزای شبکه باید متناسب با نوع سیستم، مشخصات پروژه و الزامات استاندارد مربوطه بررسی شوند.
سوالات متداول درباره نگهداری سیستم اطفا حریق
سیستم اطفا حریق هر چند وقت یکبار باید سرویس شود؟
بازه سرویس برای همه تجهیزات یکسان نیست و به نوع سیستم، تجهیزات نصب‌شده، شرایط محیطی، الزامات استاندارد و دستورالعمل سازنده بستگی دارد.
در سرویس سیستم اسپرینکلر چه قسمت‌هایی بررسی می‌شوند؟
اسپرینکلرها، لوله‌ها و اتصالات، شیرهای کنترل، فشارسنج‌ها، تجهیزات هشداردهنده، بست‌ها و سایر اجزای شبکه باید متناسب با برنامه نگهداری پروژه بررسی شوند.
آیا اسپرینکلر معیوب قابل تعمیر است؟
بسته به نوع خرابی، ممکن است بخشی از شبکه تعمیر شود؛ اما خود اسپرینکلر آسیب‌دیده معمولاً باید مطابق مشخصات فنی سیستم با نمونه مناسب جایگزین شود.
بعد از تعمیر سیستم اطفا چه کاری باید انجام شود؟
پیش از بازگرداندن سیستم به سرویس، بخش‌های تعمیرشده، فشار شبکه، شیرها، نشتی احتمالی و عملکرد تجهیزات مرتبط باید بررسی و در صورت نیاز تست شوند.
