سیستم های اعلام حریق یکی از سیستم های محافظت در برابر آتش است که می تواند در زمان آتش سوزی، زنگ هشدار را به صدا در آورد و تمامی افراد حاضر در صحنه را از آتش سوزی باخبر سازد. سیستم های اعلام حریق در انواع مختلفی موجود هستند و امروزه به راحتی می توان به انواع پنل های اعلام حریق دسترسی داشت. در ادامه قصد داریم تا به موضوع های سیستم اعلام حریق چیست، سیستم چگونه کار می کند و اجزای سیستم اعلام حریق بپردازیم، در ادامه همراه همیار انرژی باشید.
برای خرید تجهیزات آتش نشانی، تجهیزات اعلام حریق، تجهیزات اطفا حریق، تجهیزات ایمنی و همچنین شارژ کپسول بر روی لینک های مورد نظر کلیک کنید.
سیستم اعلام حریق چیست؟
سیستم اعلام حریق متشکل از دستگاه های الکترونیکی مختلفی است که با هم کار می کنند تا آتش سوزی یا سایر موارد اضطراری را شناسایی کنند و اطلاع دهند. در طول سال ها، سیستم های اعلام حریق به طور فزاینده ای پیچیده شده اند، بنابراین همیار انرژی راهنمای سیستم اعلام حریق گردآوری کرده است تا به شما کمک کند تا تمام اجزای یک سیستم اعلام حریق را درک کنید و از این فناوری ضروری حداکثر استفاده را ببرید.
تاریخچه ای مختصر از سیستم اعلام حریق
از زمانی که فرانسیس رابینز آپتون، یکی از همکاران توماس ادیسون، اولین سیستم هشدار خودکار را در سال 1890 ثبت اختراع کرد، از آن زمان تا کنون سیستم های اعلام حریق به طور قابل توجهی تکامل یافته اند. دوازده سال بعد، در انگلستان، جورج اندرو داربی اولین سیستم های تشخیص گرما و دود را توسعه داد. در نتیجه در سال 1965، برای اولین بار سیستم اعلام دود با باتری ظاهر شد. از دهه 1980، آیین نامه‌های ساختمانی مستلزم نصب و استفاده از دتکتورهای دود با باتری بودند.
سیستم اعلام حریق چگونه عمل می کند؟
هدف اصلی سیستم اعلام حریق تشخیص حریق، اطلاع رسانی سریع به ساکنان ساختمان و ارائه خدمات اضطراری از یک مکان کنترل شده و نظارت شده مرکزی است. این سیستم ها همچنین نظارت می کنند و مکان و منشأ آلارم ها را شناسایی می کنند. به علاوه مشکلات اتصالات و سیم کشی را که ممکن است از عملکرد صحیح سیستم اعلام حریق جلوگیری کند، تشخیص می دهند.
اساساً سیستم های اعلام حریق چهار عملکرد اصلی دارند: تشخیص، هشدار، نظارت و کنترل. این سیستم های بسیار پیشرفته؛ از شبکه‌ای از لوازم، دستگاه ها و کنترل پنل ها برای انجام این چهار عملکرد استفاده می کنند. برای کمک به شما در درک بهتر عملکرد یک سیستم هشدار، در ادامه به توضیح هر جزء خواهیم پرداخت.
تجهیزات اطفاء حریق
اجزای سیستم اعلام حریق
سیستم اعلام حریق از اجزای زیادی تشکیل شده است که عبارتند از:
کنترل پنل سیستم اعلام حریق
کنترل پنل اعلام حریق که معمولاً به اختصار FACU نامیده می‌شود در واقع “مغز” سیستم است. این پنل پیام ها را از دستگاه های آغازگر دریافت می کند (که به عنوان ورودی نیز شناخته می شوند) و عملکردهای زیر را انجام می دهد.
- روشن کردن اعلان‌ها: با دریافت سیگنال از ورودی ها، FACU دستگاه های اطلاع رسانی لازم را که به عنوان خروجی نیز شناخته می شوند، روشن می کند. به افراد اطراف هشدار می دهد که مشکلی رخ داده است.
- اطلاع رسانی به سیستم آسانسور: FACU همچنین به آسانسورها اطلاع می دهد و امکان انتقال افراد توسط آسانسور را به منطقه پر از شعله یا دود از بین می برد.
- خاموش شدن سیستم HVAC: این سیستم اگر دود را در مجرای هوا تشخیص دهد، بسیاری از سیستم اعلام حریق، واحد انتقال هوا را خاموش می کند. بنابراین از انتشار دود به سایر قسمت های ساختمان جلوگیری می کند.
- مرکز مانیتورینگ زنگ هشدار: FACU همچنین به یک ایستگاه نظارت از راه دور هشدار می دهد که به خدمات اضطراری اطلاع می دهد.
شستی اعلام حریق
شستی اعلام حریق امکان فعال‌سازی دستی هشدار را فراهم می‌کند. در صورتی که فردی قبل از عملکرد خودکار دتکتورها متوجه حریق شود، می‌تواند با فعال کردن شستی اعلام حریق، سیگنال هشدار را مستقیماً به کنترل پنل ارسال کند.
فلاشر اعلام حریق
در کنار هشدارهای صوتی، فلاشر اعلام حریق با ایجاد نور چشمک‌زن، هشدار بصری ایجاد می‌کند. استفاده از فلاشر به‌ویژه در محیط‌های پرسر‌وصدا یا مکان‌هایی که هشدار صوتی به‌تنهایی کافی نیست، اهمیت دارد.
تلفن‌کننده اعلام حریق
برخی سیستم‌ها برای اطلاع‌رسانی خارج از ساختمان از تلفن‌کننده اعلام حریق استفاده می‌کنند. این دستگاه می‌تواند پس از دریافت فرمان از سیستم، با شماره‌های تعریف‌شده تماس بگیرد یا در مدل‌های مجهز، پیام هشدار ارسال کند.
دتکتورهای اعلام حریق
دتکتورهای اعلام حریق از مهم‌ترین تجهیزات ورودی سیستم هستند و وظیفه دارند نشانه‌های اولیه حریق مانند دود، افزایش دما یا تغییرات غیرعادی محیط را شناسایی کنند. پس از تشخیص شرایط خطر، دتکتور سیگنال مربوطه را به کنترل پنل ارسال می‌کند تا سیستم بتواند تجهیزات هشداردهنده را فعال کند.
انتخاب نوع دتکتور باید بر اساس کاربری ساختمان، شرایط محیطی، نوع خطر احتمالی و سرعت موردنیاز برای تشخیص حریق انجام شود. به همین دلیل در سیستم‌های اعلام حریق از انواع مختلفی مانند دتکتور دود، دتکتور کانالی، دتکتور حرارتی، دتکتور نوری و دتکتور نمونه‌گیر هوا استفاده می‌شود.
دتکتور نوری
دتکتور نوری برای تشخیص دود در فضاهای بزرگ یا مسیرهای طولانی استفاده می‌شود. این تجهیز با ارسال و دریافت یک پرتو نور، محدوده مشخصی را پایش می‌کند و در صورت ایجاد اختلال در مسیر نور بر اثر دود، وضعیت هشدار را فعال می‌کند. این نوع دتکتور در سالن‌ها، انبارها و فضاهای با ارتفاع زیاد کاربرد بیشتری دارد.
دتکتور نمونه گیر هوا
دتکتور نمونه‌گیر هوا با استفاده از شبکه‌ای از لوله‌ها، نمونه‌های هوا را از نقاط مختلف محیط جمع‌آوری و به واحد تشخیص منتقل می‌کند. این سیستم‌ها حساسیت بالایی دارند و می‌توانند ذرات بسیار کم دود را در مراحل اولیه حریق شناسایی کنند؛ به همین دلیل در فضاهایی که تشخیص زودهنگام حریق اهمیت بالایی دارد، مورد استفاده قرار می‌گیرند.
دکتور دود
دتکتور دود یکی از پرکاربردترین تجهیزات تشخیص حریق است که برای شناسایی ذرات دود ناشی از آتش‌سوزی استفاده می‌شود. این دتکتورها معمولاً در فضاهای مسکونی، اداری و تجاری کاربرد دارند و پس از تشخیص دود، سیگنال هشدار را به کنترل پنل ارسال می‌کنند تا فرآیند اعلام حریق آغاز شود.
دتکتور یونیزاسیون:این نوع دتکتور با استفاده از یک محفظه یونیزه، تغییرات ناشی از ورود ذرات دود را تشخیص می‌دهد و معمولاً نسبت به حریق‌های شعله‌ور واکنش سریعی دارد.
دتکتور فوتوالکتریک:دتکتور فوتوالکتریک با استفاده از پرتو نور، حضور دود را تشخیص می‌دهد. زمانی که ذرات دود وارد محفظه شوند و مسیر یا پراکندگی نور را تغییر دهند، دتکتور وضعیت هشدار را فعال می‌کند.
دتکتور کانال
دتکتور کانالی یا داکت دتکتور در مسیر کانال‌های سیستم تهویه و HVAC نصب می‌شود و وظیفه آن شناسایی دود موجود در جریان هوای عبوری از کانال است. در صورت تشخیص دود، دستگاه می‌تواند سیگنال هشدار را به کنترل پنل ارسال کند و در طراحی مناسب، باعث توقف یا کنترل سیستم تهویه شود تا از انتشار دود به بخش‌های دیگر ساختمان جلوگیری شود
دتکتور حرارتی
دتکتور حرارتی برای تشخیص افزایش غیرعادی دمای محیط استفاده می‌شود و معمولاً در فضاهایی کاربرد دارد که وجود دود، بخار یا ذرات معلق ممکن است باعث هشدار کاذب دتکتور دود شود. این تجهیزات بر اساس نحوه تشخیص تغییرات دما به چند نوع تقسیم می‌شوند.
- آشکارسازهای حرارتی نرخ افزایش: این نوع دتکتور زمانی فعال می‌شود که دمای محیط در مدت‌زمان مشخص با سرعتی بیشتر از حد تعیین‌شده افزایش پیدا کند.
- دتکتورهای حرارتی دما ثابت: این دتکتور زمانی هشدار می‌دهد که دمای محیط به مقدار از پیش تعیین‌شده برسد یا از آن عبور کند
سوئیچ جریان آب در سیستم اعلام حریق
سوئیچ جریان آب یکی از تجهیزات نظارتی در سیستم‌های اعلام حریق و اسپرینکلر است که برای تشخیص حرکت آب در شبکه اطفا استفاده می‌شود. زمانی که اسپرینکلر فعال شده و جریان آب در لوله‌ها برقرار می‌شود، سوئیچ جریان این تغییر را تشخیص داده و سیگنال مربوطه را به کنترل پنل ارسال می‌کند. به این ترتیب سیستم می‌تواند فعال شدن شبکه اسپرینکلر را شناسایی کرده و هشدار لازم را صادر کند.
دستگاه‌های اطلاع رسانی در سیستم اعلام حریق
دستگاه‌های اطلاع‌رسانی وظیفه دارند پس از دریافت فرمان از کنترل پنل، وقوع حریق را به افراد داخل یا خارج ساختمان اعلام کنند. این تجهیزات می‌توانند هشدار را به‌صورت صوتی، بصری یا از طریق تماس و پیام منتقل کنند. نوع تجهیزات هشداردهنده باید متناسب با کاربری ساختمان، میزان صدای محیط و شرایط حضور افراد انتخاب شود.
دستگاه‌های شنیداری
دستگاه‌های شنیداری مانند آژیر، زنگ و بوق با ایجاد هشدار صوتی، افراد حاضر در ساختمان را از وقوع شرایط اضطراری مطلع می‌کنند. شدت و نوع صدای هشدار باید به‌گونه‌ای انتخاب شود که در بخش‌های مختلف ساختمان قابل شنیدن باشد و با صدای عادی محیط اشتباه نشود. در محیط‌های پرسر‌وصدا معمولاً استفاده از هشدار بصری در کنار تجهیزات صوتی نیز اهمیت بیشتری دارد.
تلفن‌کننده اعلام حریق و تجهیزات ارتباطی
در برخی سیستم‌ها از تلفن‌کننده اعلام حریق برای انتقال هشدار به خارج از ساختمان استفاده می‌شود. این دستگاه پس از دریافت فرمان از سیستم می‌تواند با شماره‌های از پیش تعریف‌شده تماس بگیرد یا در مدل‌های مجهز، پیام هشدار ارسال کند. به این ترتیب حتی در صورت نبود افراد مسئول در محل، اطلاع‌رسانی درباره وضعیت اضطراری سریع‌تر انجام می‌شود.
طراحی و اجرای سیستم های اعلام حریق
انواع سیستم اعلام حریق
سیستم‌های اعلام حریق از نظر نحوه ارتباط تجهیزات با کنترل پنل و روش شناسایی محل وقوع حریق، به چند نوع اصلی تقسیم می‌شوند. سه ساختار رایج شامل سیستم متعارف، آدرس‌پذیر و بی‌سیم هستند که هرکدام برای شرایط، ابعاد ساختمان و نیازهای متفاوتی مناسب‌اند.
سیستم اعلام حریق متعارف
در سیستم اعلام حریق متعارف تجهیزات هر بخش از ساختمان در یک زون مشخص قرار می‌گیرند. در صورت فعال شدن دتکتور یا شستی، کنترل پنل معمولاً زون وقوع هشدار را نمایش می‌دهد، اما محل دقیق تجهیز فعال‌شده را مشخص نمی‌کند.
این ساختار به دلیل سادگی طراحی و اجرا، بیشتر در ساختمان‌های کوچک و متوسط استفاده می‌شود و برای پروژه‌هایی که تعداد تجهیزات و زون‌ها محدود است، می‌تواند گزینه مناسبی باشد.
سیستم اعلام حریق آدرس‌پذیر
در سیستم اعلام حریق آدرس‌پذیر هر تجهیز مانند دتکتور، شستی یا ماژول دارای شناسه یا آدرس مشخص است. به همین دلیل کنترل پنل می‌تواند محل دقیق تجهیزی را که هشدار ارسال کرده است نمایش دهد.
این قابلیت باعث می‌شود شناسایی محل حریق و بررسی خطاهای سیستم سریع‌تر انجام شود. سیستم‌های آدرس‌پذیر معمولاً برای ساختمان‌های بزرگ، مجتمع‌های تجاری، بیمارستان‌ها، هتل‌ها و پروژه‌هایی که مدیریت دقیق تجهیزات اهمیت دارد، مناسب‌تر هستند.
سیستم اعلام حریق بی‌سیم
سیستم اعلام حریق بی‌سیم برای ارتباط میان تجهیزات از بستر ارتباط بی‌سیم استفاده می‌کند و نیاز به کابل‌کشی گسترده را کاهش می‌دهد. این ویژگی در ساختمان‌هایی که امکان کابل‌کشی دشوار است یا اجرای کابل می‌تواند به سازه و دکوراسیون آسیب بزند، اهمیت زیادی دارد.
هنگام انتخاب سیستم بی‌سیم باید عواملی مانند محدوده پوشش، کیفیت ارتباط تجهیزات، شرایط ساختمان، منبع تغذیه و سازگاری اجزای سیستم به‌دقت بررسی شوند.
اطفا حریق گازی
برای ساختمان خود کدام سیستم اعلام حریق را انتخاب کنیم؟
انتخاب سیستم اعلام حریق مناسب به عواملی مانند کاربری ساختمان، متراژ و تعداد طبقات، تعداد تجهیزات موردنیاز، اهمیت شناسایی دقیق محل حریق، شرایط کابل‌کشی و بودجه پروژه بستگی دارد. در ساختمان‌های کوچک و پروژه‌هایی با تعداد زون محدود، سیستم اعلام حریق متعارف می‌تواند گزینه مناسبی باشد. در پروژه‌های بزرگ‌تر که تشخیص دقیق محل فعال‌شدن دتکتور یا شستی اهمیت دارد، سیستم اعلام حریق آدرس‌پذیر انتخاب مناسب‌تری است. همچنین در ساختمان‌هایی که اجرای کابل‌کشی دشوار، پرهزینه یا محدود است، می‌توان استفاده از سیستم اعلام حریق بی‌سیم را بررسی کرد. در نهایت انتخاب نوع سیستم باید بر اساس شرایط واقعی پروژه و طراحی تخصصی انجام شود.
آموزش نگهداری صحیح کپسول های آتش نشانی
